Finansal İyilik Hali Monitörü

Finansal İyilik Hali, sadece yeterli gelire sahip olmayı değil, aynı zamanda bireylerin mevcut mali durumları üzerinde aktif bir kontrol hissi taşımasını ifade ediyor. Bu kapsamda, bireylerin gelirlerini, giderlerini, tasarruflarını ve borçlanmalarını etkin bir şekilde yönetebilmesi, günlük ihtiyaçlarını karşılarken beklenmedik mali şoklara karşı da bir güvenlik tamponu oluşturması gerekiyor.

Finansal İyilik Hali yaklaşımımızda, bu durum sadece parasal göstergelerle sınırlı kalmıyor; finansal durumun yol açtığı psiko-sosyal etkiler ve geleceğe dair beklentiler de merkeze alınıyor. Bu nedenle değerlendirme çerçevemiz, bireyin “bugünü yönetme kapasitesi” ile “yarına hazırlanma gücü” arasındaki dengeyi birlikte okuyor. Bir hanenin finansal olarak iyi durumda olması, yalnızca gelir düzeyiyle değil; gelir akışının istikrarı, harcama baskısının seviyesi, borç geri ödeme temposu, tasarruf davranışının sürdürülebilirliği ve beklenmedik giderlere karşı dayanıklılık gibi çok boyutlu göstergelerle şekilleniyor.

Bu çok boyutlu yapı, aynı zamanda bireyin gündelik hayatındaki karar kalitesini ve yaşam deneyimini de belirliyor. Finansal belirsizlik arttıkça stres, kaygı, erteleme davranışları ve sosyal hayattan geri çekilme eğilimi güçlenebiliyor; buna karşılık kontrol algısı yükseldikçe planlama, önceliklendirme ve sağduyulu risk yönetimi gibi davranışlar daha görünür hale geliyor. Dolayısıyla Finansal İyilik Hali, ekonomik koşulların birey üzerinde yarattığı baskıyı ölçerken, bireyin bu baskıyı hangi stratejilerle yönettiğini ve hangi eşiklerde kırılganlaştığını da izleyen bir “erken uyarı” perspektifi sunuyor.

Bu bakış, raporun tamamında şu temel sorulara yanıt üretmemizi sağlıyor:

• Haneler ay sonunu nasıl getiriyor?

• Harcama kısıtları hangi kalemlerde yoğunlaşıyor?

• Borçluluk bir “geçici destek” mi, yoksa “kalıcı yük” mü?

• Tasarruf bir tercih mi, yoksa zorunlu bir erteleme mi?

Ve en önemlisi: Bireyler geleceğe bakarken güven mi, tedirginlik mi hissediyor?

Bu çerçevede, finansal iyilik halini hem ölçülebilir göstergeler üzerinden, hem de yaşam kalitesine yansıyan etkiler üzerinden birlikte ele alıyoruz.

Finansal İyilik Hali Monitörü Araştırması, 16 Ekim 2025 – 3 Ocak 2026 tarihleri arasında, 11 haftalık bir saha takvimiyle yürütüldü.^* Her hafta 200 görüşme gerçekleştirilerek toplamda 2.200 katılımcıya ulaşıldı.

Araştırma, 76 farklı ilden 18 yaş ve üzeri katılımcılar yürütüldü ve %95 güven aralığında ±%2,1 hata payı ile Türkiye’deki 18+ nüfusu temsil ediyor.

Ortalama 25 dakika süren görüşmeler, telefon destekli bilgisayar destekli görüşme (CATI) yöntemiyle yürütüldü. Örneklem tasarımında tabakalı örnekleme yaklaşımı benimsendi; tabakalar cinsiyet, yaş grubu ve Türkiye İstatistiki Bölge Sınıflandırması 1. Düzey (NUTS-1) kırılımlarına göre oluşturuldu. Kota uygulaması her hafta yeniden kurgulanarak saha süresince örneklemin temsiliyet dengesi korunması sağlandı.

Raporlama kurgusunda dönemsel göstergeler, yalnızca ilgili haftayı değil; ağırlıklı ortalama yaklaşımıyla ilgili dönemin önceki 3 haftasını da kapsayan bir pencere içinde hesaplandı. Böylece haftalık dalgalanmaların etkisi azaltılarak daha stabil ve karşılaştırılabilir bir dönem okuması hedeflendi.

FWBM, Finansal İyilik Halini ana gösterge olarak izliyor. Finansal İyilik Hali; Gelir, Gider Baskısı, Tasarruf ve Borç Baskısı olmak üzere dört alt başlığın birleşik etkisini özetleyen bir endeks niteliği taşıyor.

Alt başlıklar, toplam 9 çekirdek boyut üzerinden ölçülüyor. Boyutların yanında yer alan işaretler, puan yönünü gösteriyor: (+) boyutlarında yüksek puan daha olumlu duruma, (-) boyutlarında yüksek puan daha olumsuz duruma işaret ediyor. Endeks kurgusunda da bu yön bilgisi dikkate alınıyor.

2025’in son çeyreğindeki haftalar boyunca Finansal İyilik Hali endeksi yukarı yönlü bir seyir izliyor. Endeks 3 Kasım haftası 43.5 iken Aralık’ın ilk haftasında 46.0’a çıkıyor (+2.5 puan). Bu artış, genel finansal görünümde kademeli bir toparlanmaya işaret ediyor; ancak skorun 50’nin (orta değer) altında kalması, görünümün negatif bölgede sürdüğünü gösteriyor.

Gelir endeksi çeyrek boyunca dalgalı bir görünüm sergiliyor. Kasım ayında yükselen endeks, Aralık ayı itibarıyla yeniden geriliyor. 23 Aralık’ta açıklanan asgari ücret zammının beklentiler civarında şekillenmesi, ancak gerçekleşen enflasyonun altında kalması, gelir tarafındaki bu sınırlı iyileşmenin güçlü bir rahatlamaya dönüşmesini engelliyor.

Gider Baskısı endeksi aynı dönemde aşağı yönlü bir seyir izliyor. Haftalar ilerledikçe baskının azalması, bütçe üzerindeki zorlanmanın kısmen hafiflediğine işaret ediyor ve Finansal İyilik Hali’ndeki sınırlı toparlanmayla uyumlu bir görünüm sunuyor.

Tasarruf endeksi çeyrek boyunca dalgalı bir görünüm sergiliyor ve düşük seviyelerde kalıyor. Bu tablo, toplumun tasarruf kapasitesinin ve beklenmedik harcamalara karşı dayanıklılığının istikrarlı bir yapıya kavuşmadığını gösteriyor.

Borç Baskısı endeksi çeyrek boyunca dalgalı bir seyir izliyor. Aralık ortasında belirgin biçimde yükselen borç baskısı, son haftalarda kısmen gerilese de çeyrek sonu itibarıyla Kasım başının üzerinde kalıyor. Bu görünüm, borç tarafında kalıcı bir rahatlamadan ziyade dönemsel oynaklığa işaret ediyor.

Finansal iyilik hali gelir grubu yükseldikçe belirgin biçimde artıyor. Düşük gelir grubunda Finansal İyilik Hali skoru 38 seviyesindeyken, üst-orta ve üst gelir grubunda 58’e çıkıyor.

Genel tablo, düşük ve alt-orta gelir gruplarında düşük gelir, yüksek gider baskısı, yüksek borç baskısı ve düşük tasarruf bileşiminin birlikte seyrettiğini gösteriyor. Bu gruplarda finansal denge üzerindeki baskı çok boyutlu bir yapı sergiliyor.

Orta gelir grubunda gelir ve tasarruf göstergeleri güçlenirken gider ve borç baskısı daha sınırlı kalıyor. Üst-orta ve üst gelir gruplarında ise daha yüksek gelir ve tasarruf düzeyi, daha düşük gider ve borç baskısıyla birlikte finansal iyilik halini belirgin biçimde yukarı taşıyor.

FWBM Finansal İyilik Hali Segmentasyonu, bireylerin finansal durumlarını tek bir gösterge üzerinden değil; gelir düzeyi, gider baskısı, tasarruf kapasitesi, borç baskısı ve beklentiler gibi temel boyutların birlikte değerlendirilmesiyle tanımlıyor. Bu yaklaşım, toplumun finansal olarak yalnızca “iyi” ya da “kötü” durumda olanlardan ibaret olmadığını; farklı baskı, dayanıklılık ve kırılganlık düzeylerine sahip kümelerden oluştuğunu görünür kılıyor. Segmentasyon, bu çok boyutlu yapı içinde üç ana küme ve her biri farklı dinamiklere sahip alt segmentler üzerinden finansal iyilik halinin dağılımını okumayı mümkün kılıyor.

Diğer yandan, finansal iyilik hali skoru beklendiği üzere segmentler boyunca kademeli biçimde yükseliyor. Çıkmazdakiler en düşük finansal iyilik hali skoruna sahipken (20.0), konforluların finansal iyilik hali skoru 86 seviyesinde.

2025’in son çeyreğinde gelirinin artmasını bekleyenlerin oranı yıl sonuna yaklaşırken belirgin biçimde yükseliyor. Kasım başında %17 seviyesinde olan beklenti oranı, Aralık sonunda yaklaşık %39’a çıkıyor.

Buna rağmen gelir artışı beklentisi toplumun geneline yayılmıyor. Son ölçümde bile kitlenin yaklaşık %60’ı gelirinin artmasını beklemiyor. Beklentideki bu yükseliş, yeni yıl öncesinde gündeme gelen asgari ücret ve maaş artışları gibi başlıkların etkisiyle sınırlı bir kesimde yoğunlaşıyor. Bu tablo, yıl sonu düzenlemelerinin toplumun tamamında değil, belirli gruplarda “doğrudan etki” algısı yarattığını gösteriyor.

Çalışanlar arasında işsizlik beklentisi genel olarak yüksek. Toplumun yalnızca %62,5’i emekliliğine kadar işsiz kalmayacağını düşünüyor. Kısa vadede işsizlik öngörenler kayda değer bir büyüklükte (1 ay: %11; 3 ay: %10). Ayrıca önümüzdeki 1 yıl içinde işsiz kalacağını düşünenlerin payı %16,5. Bu üç zaman penceresi birlikte okunduğunda, önümüzdeki 1 yıl içinde işsiz kalma olasılığını gündemine alanların toplam payı %37,5 seviyesine çıkıyor.

Türkiye’de hanelerin yarısından fazlasında borçlu. Haftalık olarak değerlendirildiğinde oran, 3 Kasım – 3 Ocak arasında %56–61 bandında seyrediyor ve sınırlı bir düşüş eğilimi gösteriyor. Bu görünüm, borçluluğun yaygınlığının kısa vadede yüksek seviyede kaldığını; buna karşın yıl sonuna yaklaşırken kademeli bir gevşemenin olduğunu göstermekte. Diğer yandan borcu olan haneler içinde vadesi geçmiş borcu olanların oranı bu haftalarda %45–49 bandında seyrediyor.

Hanede masaya oturan kişi sayısı arttıkça borçlu hane oranı düzenli biçimde yükseliyor, daha geniş haneler ayı daha büyük borçlar ile tamamlıyor. Tek kişilik hanelerde borçluluk %47,7 iken beş ve üzeri hanelerde %62,2’ye ulaşıyor. Bu artış paterni, hane büyüklüğü ile birlikte toplam harcama ihtiyacının ve buna bağlı finansman gereksiniminin genişlemesinin doğal bir sonucu.

Toplum genelinde borç türleri dağılımı, borçluluğun ağırlıkla tüketici finansmanı kanallarında toplandığını gösteriyor. En yaygın borç türü kredi kartı (%34,5) olurken, bireysel kredi %23,3 ile ikinci sırada yer alıyor. Daha enformal borçlanma kanalları da kayda değer bir pay taşıyor: arkadaş/aileye borç %12,4 ve esnafa/bakkala borç %7,1 seviyesinde. Bu tablo, bazı hanelerde resmi ürünlerin yanında gündelik likidite ihtiyacının alternatif kaynaklarla karşılandığını gösteriyor.

Kredi kartı borcunu ödeme biçimi dağılımı, kart borcu ödemesinin çoğunlukla nakit akışı baskısıyla yönetildiğini gösteriyor. Toplumun yalnızca %23,2’si borcun tamamını zorlanmadan öderken, %30,0 borcun tamamını ödediğini ama zorlandığını söylüyor. Buna karşılık asgari ödeme davranışı en yaygın pratik olarak öne çıkıyor (%38,4); bu tablo, borcun bir kısmının sistematik biçimde ertelendiğini gösteriyor. Daha yüksek riskli uç ise hiç ödeyemeyenler: payları %6,6 seviyesinde.

Önümüzdeki 1 ay için borçlanma beklentisi göstergeleri, borçların gündelik bütçe üzerinde doğrudan baskı yarattığına işaret ediyor. En yüksek pay, borç ödemeleri nedeniyle temel harcamaları kısma olasılığında görülüyor (%40,4). Likidite açığını borçla kapatma ihtimali de kayda değer düzeyde. Toplumun %26,1’i yeni borç alma olasılığını dile getirirken, kredi kartında yalnızca asgari ödeme yapabileceğini söyleyenlerin payı %23,6’ya ulaşıyor. Bu iki sinyal birlikte okunduğunda, borç yönetiminin “öteleme” ve “ek finansman” araçlarıyla sürdürüldüğü bir alan görünür hale geliyor. Daha yüksek riskli davranışlar daha düşük paylarda ama yine de anlamlı bir büyüklükte. Borç ödemesi için ek borç alma olasılığı %17,1 iken, en az bir borç ödemesini geciktirme olasılığı %17,6 seviyesinde.

Risk Bazlı Hanehalkı Segmentleri, haneleri yalnızca borç düzeyine göre değil; borç yükü ile bu borcu taşıyabilme kapasitesinin (dayanıklılığın) birlikte değerlendirilmesi üzerinden sınıflandırıyor. Bu yaklaşım, düşük borçlu olmanın her zaman düşük risk anlamına gelmediğini; benzer şekilde yüksek dayanıklılığın da borç kaynaklı riskleri tamamen ortadan kaldırmadığını ortaya koyuyor. Segmentasyon, borç ve dayanıklılık arasındaki bu dengeyi esas alarak, hanehalklarının şoklara karşı kırılganlık düzeylerini dört ana grup altında görünür kılıyor.

Risk grubundakiler toplumun %62’sini, başka bir deyişle üçte ikisini oluşturuyor. Bu gruba Sessiz Kırılganlar da eklendiğinde toplumun yaklaşık %80’inin bir şekilde borç riski altında olduğu görülüyor. Buna karşılık Finansal Olarak Dengeliler oldukça sınırlı bir payda kalıyor.

Mecburi tüketim stratejileri incelendiğinde, en yaygın iki yaklaşımın harcama öncesi fiyat/alternatif arayışı (%80,4) ile harcamaları erteleyerek bütçeyi dengeleme (%78,2) olduğu görülüyor. Buna paralel olarak zorunlu olmayan sosyo-kültürel harcamalardan kaçınma (%77,8) ve zorunlu kalemler dışındaki harcamaları kısma (%70,1) yüksek seyrediyor; bu tablo, uyumun önemli bir bölümünün “kısıntı ve erteleme” ekseninde kurulduğuna işaret ediyor. Buna karşılık, daha kalıcı tüketim dönüşümlerinin toplum geneline yayılmadığı anlaşılıyor (ikinci el/yenilenmiş: %31,2; kiralama: %23,1). Genel çerçevede, strateji daha çok tüketimi azaltma ve tüketimde lüks yerine işlevselliği önceleme yönünde şekilleniyor.